بورس ایران همواره به عنوان دماسنج اقتصاد کشور شناخته شده و عملکرد آن تحت تأثیر تحولات بینالمللی و داخلی قرار دارد. از سال ۱۳۹۸ تاکنون شاهد تغییرات قابلتوجهی در شاخصهای کل بورس، حجم معاملات و ارزش بازار بودهایم. در سال ۱۴۰۴ (معادل ۲۰۲۵ میلادی) با توجه به شرایط اقتصادی و سیاسی جاری، تحلیل روند و پیشبینی آینده بازار سرمایه از اهمیت ویژهای برخوردار است.
به گزارش میار، در این گزارش تلاش شده است تا با بهرهگیری از دادههای تاریخی و تحلیل نظریههای اقتصادی، سه سناریوی احتمالی برای روند آتی بورس ایران ترسیم شود.
مروری بر عملکرد گذشته (۱۳۹۸ تا کنون)
الف) شاخصها و آمار کلیدی
• گزارشهای منتشرشده در دورههای مختلف نشان میدهد که در ماههای اخیر، بورس تهران شاهد رشدهایی مانند افزایش ۱۷ تا ۲۳ درصدی شاخص در برخی ماهها بوده است؛ به عنوان مثال، در کارنامههای بورس (مانند گزارشهای سیگنال و ماهنامه بورس) افزایش قابل توجهی در شاخص کل و هموزن ثبت شده است.
• همچنین دادههای آماری منتشر شده نشان میدهد که ارزش معاملات روزانه و حجم سهام معاملهشده در بورس، نسبت به دورههای قبل بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است؛ به عنوان مثال، افزایش حدود ۱۸ درصدی در حجم معاملات و ۲۸ درصدی در ارزش معاملات در برخی ماهها گزارش شده است.
ب) بازدهی و رشد سالانه
• برخی گزارشها از بازدهیهای سالانه بازار بورس خبر دادهاند؛ به عنوان مثال، بازدهی سرمایهگذاری در بورس تهران در برخی سالها به بیش از ۱۸۰ درصد رسیده که نشان از جذب نقدینگی گسترده و حمایتهای دولت دارد.
عوامل تأثیرگذار بر بازار سرمایه
الف) عوامل خارجی
1. تحریمهای اقتصادی
تحریمهای بینالمللی، بهویژه از سوی آمریکا، همواره یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر بازار بورس ایران بوده است. با وجود اینکه در برخی دورهها این تحریمها بهصورت روانی تأثیرگذار بودند و در عین حال موجب تقویت برخی صنایع صادراتمحور میشدند اما در بلندمدت فشارهای ناشی از تحریمها میتواند موجب نوسان شدید در بازار و کاهش اعتماد سرمایهگذاران شود.
2. مذاکرات هستهای و روند برجام
مذاکرات هستهای با گروه ۱+۵، به عنوان یک رویداد کلیدی، نقش مهمی در تعیین شرایط اقتصادی ایران دارد. در سناریوی مثبت، احیای برجام میتواند منجر به کاهش تحریمها، بهبود نرخ ارز و ورود سرمایه خارجی شود اما در صورت ناکامی مذاکرات یا طولانی شدن روند آن، عدم قطعیتهای موجود موجب نگرانی سرمایهگذاران میشود.
3. سیاستهای خارجی (مانند سیاستهای ترامپ)
تغییرات سیاست خارجی آمریکا، به ویژه در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، موجب دو سناریوی متفاوت شده است: فشارهای حداکثری که موجب افزایش نرخ ارز و نوسانهای شدید میشود و یا مذاکرات و کاهش تنشها که میتواند به تثبیت و حتی رشد بازار کمک کند.
ب) عوامل داخلی
1. سیاستهای پولی و کسری بودجه
سیاستهای داخلی از جمله کسری بودجه، نرخ بهره و سیاستهای ارزی، تأثیر مستقیمی بر ارزش بازار بورس دارند. افزایش کسری بودجه و تورم، میتواند موجبات نوسان شدید و حتی کاهش شاخصهای بورس را فراهم آورد اما در عین حال ممکن است موجب جذب سرمایهگذاری به عنوان یک پوشش در برابر تورم شود.
2. نقدینگی و حمایتهای دولتی
تزریق نقدینگی به بازار و حمایتهای دولت (مثلاً از طریق عرضه اولیه و اوراق بدهی) یکی از عوامل مهم تقویت بازار بورس در سالهای اخیر بوده است. افزایش بازدهیهای بالا نشاندهنده استقبال گسترده سرمایهگذاران است اما این موضوع همچنین میتواند زمینهساز نوسانات شدید در صورت تغییر سیاستها باشد.
3. توسعه زیرساختها و ابزارهای معاملاتی
بهبود سامانههای معاملاتی و ورود ابزارهای نوین مانند فروش استقراضی و صندوقهای قابل معامله، نقش مهمی در افزایش شفافیت و کارآیی بازار سرمایه دارد. پروژههای توسعهای بورس تهران، از جمله بومیسازی سامانه معاملاتی، میتواند تأثیر مثبتی بر روند بازار داشته باشد.
تحلیل اقتصادی و نظریههای مرتبط
الف) تحلیل بنیادی
• نظریههای اقتصادی بنیادی بر این باورند که ارزش واقعی سهام از طریق ارزیابی سودآوری شرکتها، رشد درآمد و شاخصهای مالی تعیین میشود. در این راستا، در شرایطی که تورم بالا و نرخ ارز نوسان دارد، سرمایهگذاران به دنبال داراییهای مقاوم در برابر تورم هستند؛ بورس به عنوان یک بازار سرمایهگذاری بلندمدت، در این شرایط میتواند پوششی برای حفظ سرمایه ارائه دهد.
ب) تحلیل فنی
• تحلیل تکنیکال نشان میدهد که الگوهای نموداری بورس، شامل روندهای سینوسی و دورههای تثبیت، الگوهای قابل پیشبینی در بلندمدت ایجاد میکند. به عنوان مثال، اصلاحات دورهای و الگوهای پلهای نشان از بهبود روند در صورت رفع عوامل منفی دارد.
ج) نظریههای سرمایهگذاری بلندمدت
• سرمایهگذاری بلندمدت و تنوعبخشی در سبد سرمایهگذاری، از جمله رویکردهایی است که در شرایط نوسان شدید بازار بورس به کار گرفته میشود. این نظریهها تأکید دارند که تمرکز بر افق زمانی بلندمدت و اجتناب از واکنشهای کوتاهمدت، موجب کاهش ریسک و افزایش بازدهی واقعی خواهد شد.
سناریوهای پیشبینی روند بورس در ۱۴۰۴
سناریوی اول: رشد (افزایش چشمگیر)
• شرایط:
o احیای برجام و کاهش تحریمها
o تثبیت نرخ ارز و ورود سرمایه خارجی
o حمایتهای دولتی مستمر و بهبود زیرساختهای معاملاتی
• نتیجه:
در این سناریو، بازار بورس میتواند رشد قابلتوجهی داشته باشد؛ افزایش اعتماد سرمایهگذاران، رشد شاخصها به حدود ۱۰–۱۵ درصد در دورههای معاملاتی و بازدهی سالانه بالای ۱۸۰ درصد از ویژگیهای این سناریو خواهد بود.
سناریوی دوم: تثبیت (ثبات نسبی)
• شرایط:
o ادامه وضعیت فعلی با عدم تغییر اساسی در سیاستهای خارجی و داخلی
o ورود نقدینگی به بازار اما با عدم قطعیتهای جزئی در نرخ ارز
o توسعه تدریجی سامانههای معاملاتی بدون تغییرات ناگهانی
• نتیجه:
در این سناریو، انتظار میرود بورس در سال ۱۴۰۴ با نوسانات ملایم و تثبیت شاخصها همراه باشد؛ رشد سالانه در حدود ۵ تا ۱۰ درصد و حفظ سطح ارزش بازار به عنوان یک بازار سرمایهگذاری بلندمدت.
سناریوی سوم: سقوط (نزول شدید)
• شرایط:
o تشدید تحریمهای بینالمللی و افزایش تنشهای سیاسی
o کسری بودجه تشدید شده، افزایش نرخ بهره و تورم شدید
o عدم توانایی دولت در جبران کسری بودجه از طریق بازار سرمایه
• نتیجه:
در این حالت، عدم قطعیتهای اقتصادی میتواند منجر به خروج سرمایه و کاهش شاخصهای بورس شود؛ احتمال کاهش شاخص کل تا ۲۰–۳۰ درصد و کاهش ارزش بازار سرمایه به عنوان یک هشدار بلندمدت مطرح خواهد بود.
چه باید کرد؟
با توجه به تحلیلهای ارائهشده و دادههای موجود از سال ۱۳۹۸، آینده بورس ایران در سال ۱۴۰۴ بستگی به تعامل میان عوامل خارجی و داخلی دارد. در سناریوی مثبت، احیای برجام و کاهش تحریمها همراه با سیاستهای حمایتی میتواند زمینه رشد چشمگیری فراهم آورد؛ در حالی که در صورت تشدید تحریمها و بروز بحرانهای اقتصادی داخلی، بازار ممکن است دچار سقوط یا نوسانات شدید شود.
به طور کلی، برای سرمایهگذاران توصیه میشود:
• سرمایهگذاری بلندمدت: تمرکز بر داراییهای مقاوم و متنوع کردن سبد سرمایهگذاری به عنوان یک پوشش در برابر نوسانات اقتصادی.
• مراقبت از تغییرات سیاسی و اقتصادی: پیگیری دقیق مذاکرات بینالمللی و سیاستهای دولت، تا بتوانند زمانبندی مناسبی برای ورود یا خروج از بازار داشته باشند.
• استفاده از تحلیلهای فنی و بنیادی: همزمان با تحلیلهای بنیادی، از تحلیلهای تکنیکال برای تشخیص نقاط ورود و خروج مناسب استفاده شود.
در نهایت، بازار بورس ایران به عنوان یک سیستم پیچیده تحت تأثیر عوامل متعدد قرار دارد؛ لذا تصمیمگیریهای سرمایهگذاران باید بر پایه تحلیلهای دقیق و دادههای بهروز باشد.
