تراژدی در شاهراه ترانزیتی شرق؛
توسعه سواحل مکران پشت سد جادههای مرگ، متوقف ماند
جانباختن دوقلوهای فعال اجتماعی در محور زرآباد-کنارک، بار دیگر بحران زیرساختی در پهناورترین استان کشور را به صدر اخبار آورد.
به گزارش میار، در حالی که سواحل مکران به عنوان «دروازه ملل» و قطب جدید اقتصادی ایران معرفی میشود، آمارهای رسمی نشان میدهد سهم این استان از بزرگراهها و جادههای دوبانده کمتر از ۱.۵ درصد کل راههای آن است؛ تناقضی آشکار میان اهداف کلان توسعهای و واقعیتهای میدانی که سالانه جان صدها شهروند را میگیرد و ترانزیت ملی را با گلوگاهی مرگبار مواجه کرده است.
بحران ایمنی در شریانهای حیاتی جنوب شرق
تصادفات جادهای در سیستان و بلوچستان از سطح سوانح معمول عبور کرده و به یک چالش امنیتی-اجتماعی تبدیل شده است. تازهترین نمونه این وضعیت بحرانی، تصادف منجر به فوت «طیب و عارف دریانورد»، برادران دوقلو و از فعالان اجتماعی شناختهشده منطقه در محور زرآباد به کنارک بود. این حادثه تنها برشی کوچک از واقعیتی تلخ است؛ بر اساس آمارهای مرکز فوریتهای پزشکی دانشکده علوم پزشکی چابهار، تنها در محدوده شش شهرستان تابعه این دانشگاه طی یک سال اخیر، شش هزار و ۱۸۴ نفر مصدوم و ۱۱۸ نفر جان خود را از دست دادهاند.
فقر بزرگراهی در استانی با نقش بینالمللی
بررسیهای آماری نشاندهنده شکاف عمیق میان وسعت استان و زیرساختهای موجود است. طول کل راههای جنوب سیستان و بلوچستان حدود ۱۳ هزار و ۵۰۰ کیلومتر برآورد میشود اما سهم جادههای دوبانده (بزرگراه) از این رقم، تنها ۱۶۴ کیلومتر است.
به عبارتی، محورهای کلیدی و ترانزیتی شامل:
- ۳۰۰ کیلومتر محور چابهار - ایرانشهر
- ۳۰۰ کیلومتر محور چابهار - مرزهای ریمدان و پیشین
- ۲۷۰ کیلومتر محور ساحلی چابهار - زرآباد به هرمزگان
همگی به صورت دوطرفه (یک باند رفت و یک باند برگشت) و با عرض غیراستاندارد زیر بار ترافیک سنگین ترانزیت و محلی قرار دارند. کارشناسان حملونقل جادهای تاکید دارند که برای خروج از این وضعیت قرمز، احداث حداقل دو هزار کیلومتر راه دوبانده در این محورهای شریانی، یک الزام فوری است، نه یک انتخاب.
ظرفیتهای میلیونی در گرو جادههای فرسوده
عدم توسعه شبکه راهها، تأثیر مستقیم و بازدارندهای بر اقتصاد ملی داشته است. بندر شهید بهشتی چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، با سرمایهگذاریهای کلان تجهیز شده اما به دلیل ضعف در پسکرانه (جاده و ریل)، با کمتر از ظرفیت واقعی فعالیت میکند.
دادههای لجستیکی نشان میدهد جادههای فعلی تنها کشش ترانزیت سالانه ۳۰۰ هزار تن کالا را دارند؛ این در حالی است که با تکمیل کریدور شمال-جنوب، دوبانده شدن محورها و اتصال ریلی چابهار-زاهدان-سرخس، ظرفیت تخلیه و بارگیری به ۱۵ میلیون تن در سال قابل افزایش است. بنابراین، تعلل در جادهسازی نه تنها به قیمت جان شهروندان تمام میشود، بلکه زیان انباشته اقتصادی ناشی از عدمالنفع ترانزیتی را به کشور تحمیل میکند.
از کمبود ابنیه تا راههای روستایی
مشکلات ترافیکی جنوب استان تنها به جادههای اصلی محدود نمیشود. فرسودگی و کمبود ابنیه فنی، ریسک تردد را به ویژه در فصول بارندگی دوچندان کرده است. طبق برآوردهای فنی، ساخت و ایمنسازی بیش از ۲۱ هزار دستگاه پل و آبنما برای عبور ایمن از مسیلها و رودخانههای فصلی ضروری است.
در حوزه روستایی نیز وضعیت مشابهی حاکم است؛ وجود بیش از ۵ هزار کیلومتر راه خاکی در مناطق کمبرخوردار، دسترسی به خدمات درمانی و امدادی را دشوار کرده است. آسفالت ۳ هزار کیلومتر از این مسیرها در شهرستانهای چابهار، نیکشهر، کنارک، دشتیاری و قصرقند، مطالبهای است که تحقق آن میتواند شاخصهای توسعه انسانی در منطقه را به طور چشمگیری ارتقا دهد.
از وعدهها تا راهکارها
تاریخچه تصادفات در این محورها یادآور حوادث تلخی همچون جان باختن نماینده فقید ایرانشهر در همین جادههاست که خود منتقد وضعیت موجود بود. با این حال، اخیراً تحرکاتی در پروژههای عمرانی مشاهده میشود. شتابگیری پروژه دوباندهسازی محور نیکشهر-چابهار با تمرکز مدیریت ارشد استان بر پرداخت مطالبات پیمانکاران، نشانگر آن است که حتی با محدودیتهای بودجهای، مدیریت بهینه منابع میتواند گرهگشا باشد.
بنابراین گزارش، سیستان و بلوچستان برای ایفای نقش خود به عنوان هاب ترانزیتی منطقه، نیازمند گذار از رویکرد توسعه قطرهچکانی به تخصیص اعتبارات جهشی است. بدون شک، امنیت جادهای پیششرط هرگونه توسعه پایدار در سواحل مکران است و تا زمانی که زیرساختها اصلاح نشود، سایه مرگ بر سر مسافران و سایه رکود بر ظرفیتهای اقتصادی منطقه سنگینی خواهد کرد.
