صلح یا بن بست؛
غنیسازی، چالش اصلی مذاکرات ایران و آمریکا/ فردا چه خواهد شد؟
در حالی که جهان نظارهگر است، ایران و ایالات متحده قرار است فردا، ۱۱ مه ۲۰۲۵، مذاکرات حساسی را در عمان درباره برنامه هستهای ایران آغاز کنند. با تقاضای آمریکا برای توقف کامل غنیسازی اورانیوم و تصمیم تحریکآمیز دونالد ترامپ برای نامیدن خلیج فارس به «خلیج عربی»، تنشها بالا گرفته و نتیجه این مذاکرات میتواند آینده خاورمیانه را رقم بزند.
به گزارش میار، مذاکرات پیشرو بین ایران و ایالات متحده، که قرار است در تاریخ ۱۱ مه ۲۰۲۵ در عمان برگزار شود، یکی از مهمترین رویدادهای دیپلماتیک در خاورمیانه است، این مذاکرات، که با میانجیگری عمان انجام میشود، بر برنامه هستهای ایران متمرکز است و در بستری از تنشهای منطقهای و جهانی برگزار میشود.
مذاکرات ایران و آمریکا
پیشینه
مذاکرات ایران و آمریکا از آوریل ۲۰۲۵ در عمان آغاز شده و به صورت غیرمستقیم، با میانجیگری عمان، انجام میشود. هدف اصلی این مذاکرات، رسیدگی به برنامه هستهای ایران و یافتن راهحلی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای در ازای رفع تحریمهای اقتصادی است؛ این موضوع در حالی مطرح می شود که ایران بر پایداری ادامه برنامه هسته ای خود برای مقاصد صلح آمیز تاکید دارد و تلاش برای دستیابی به بمب هسته ای را همیشه رد کرده است.
موضوعات کلیدی
غنیسازی اورانیوم
ایالات متحده، به رهبری استیو ویتکوف، خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم توسط ایران است. این به معنای برچیدن یا تغییر کاربری تأسیسات غنیسازی مانند نطنز و فردو است. ایران، در مقابل، بر حق خود برای غنیسازی برای مقاصد صلحآمیز تأکید دارد.
توضیح غنیسازی اورانیوم
غنیسازی اورانیوم فرآیندی است که درصد ایزوتوپ اورانیوم-۲۳۵ را در اورانیوم افزایش میدهد. برای تولید برق در نیروگاههای هستهای، اورانیوم باید تا ۳ تا ۵ درصد غنیسازی شود اما برای سلاح هستهای، غنیسازی تا بیش از ۹۰ درصد لازم است. توقف غنیسازی به این معناست که ایران نمیتواند اورانیوم غنیشده تولید کند و باید برای نیروگاههای خود به سوخت وارداتی وابسته باشد. این با تعطیلی کامل تأسیسات هستهای، مانند نیروگاهها یا راکتورهای تحقیقاتی، متفاوت است، زیرا آمریکا به نظر میرسد فقط خواستار توقف غنیسازی است.
اظهارات استیو ویتکوف
ویتکوف اعلام کرده که هر توافقی باید شامل «توقف و حذف برنامه غنیسازی و تسلیحاتی هستهای ایران» باشد. این موضع سختگیرانهتر از توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) است که به ایران اجازه غنیسازی تا ۳.۶۷ درصد را میداد. این تقاضا به معنای پایان دادن به توانایی ایران برای غنیسازی در کشور است اما ایران میتواند همچنان نیروگاههای هستهای خود را با سوخت وارداتی اداره کند.
اقدامات اخیر ترامپ
تأخیر در مذاکرات
دور چهارم مذاکرات که ابتدا برای ۳ مه در رم برنامهریزی شده بود، به دلایل لجستیکی به تعویق افتاد. برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که این تأخیر ممکن است به هماهنگیهای دیپلماتیک با کشورهای عربی مرتبط باشد، اگرچه شواهد قطعی در این مورد وجود ندارد.
نامیدن خلیج فارس به «خلیج عربی»
ترامپ قصد دارد در سفر خود به عربستان سعودی در ۱۳ تا ۱۶ مه ۲۰۲۵ اعلام کند که آمریکا از این پس خلیج فارس را «خلیج عربی» یا «خلیج عربستان» مینامد. این تصمیم واکنش تند ایران را برانگیخته و وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، آن را نشانه «نیت خصمانه» خوانده است. این اقدام میتواند مذاکرات را پیچیدهتر کند.
اهداف احتمالی ترامپ
ترامپ به نظر میرسد با تقویت روابط با کشورهای عربی و اتخاذ موضع سختگیرانه در مذاکرات، قصد دارد ایران را تحت فشار قرار دهد. نامیدن خلیج فارس به «خلیج عربی» احتمالاً برای جلب حمایت کشورهای عربی و افزایش فشار بر ایران است. همچنین، موضع سخت او در مذاکرات ممکن است برای نشان دادن قاطعیت به مخاطبان داخلی و متحدان منطقهای باشد.
انتظارات از مذاکرات فردا
سناریوهای ممکن
سناریو | توضیح | احتمال |
|---|---|---|
عدم توافق | مذاکرات به دلیل اختلافات عمیق، بهویژه بر سر غنیسازی، شکست میخورد، که میتواند به تحریمهای بیشتر یا اقدامات نظامی منجر شود. | متوسط |
توافق جزئی | طرفین بر برخی مسائل توافق میکنند اما موضوع غنیسازی را برای مذاکرات آینده به تعویق میاندازند، چارچوبی برای ادامه گفتوگوها ایجاد میشود. | بالا |
توافق غیرمنتظره | با وجود مواضع سخت، دو طرف به توافقی میرسند، شاید با محدود کردن غنیسازی ایران در ازای رفع تحریمها. | پایین |
تحلیل
با توجه به مواضع کنونی، محتملترین نتیجه ادامه مذاکرات بدون پیشرفت فوری است. هر دو طرف تمایل به دیپلماسی نشان دادهاند اما اختلافات بر سر غنیسازی و اقدامات تحریکآمیز مانند تغییر نام خلیج فارس، دستیابی به توافق را دشوار میکند. با این حال، مذاکرات قبلی به عنوان «سازنده» توصیف شدهاند، که نشاندهنده امکان پیشرفت تدریجی است.
بنابراین گزارش، مذاکرات ایران و آمریکا در عمان در ۱۱ مه ۲۰۲۵ در شرایطی حساس برگزار میشود. با وجود امید به پیشرفت، اختلافات عمیق و اقدامات تحریکآمیز مانند تغییر نام خلیج فارس، احتمال دستیابی به توافق فوری را کاهش میدهد. جامعه بینالمللی باید این مذاکرات را از نزدیک دنبال کند، زیرا نتیجه آن میتواند تأثیرات عمیقی بر صلح و امنیت منطقهای و جهانی داشته باشد.
