این گزارش مخصوص مسئولان است؛

چالش‌ها و راهکارهای نهضت ملی مسکن در شهر جدید تیس چابهار/ چرا مردم شاکی هستند

07 فروردین 1404

735

کد خبر: 74505

نهضت ملی مسکن، طرحی بلندپروازانه برای تأمین مسکن مقرون‌به‌صرفه در ایران، در شهر جدید تیس (چابهار) با موانع جدی مواجه شده است. این گزارش، با تکیه بر داده‌های رسمی، روایت‌های مردمی، و تحلیل‌های کارشناسی، چالش‌های کلیدی شامل تأخیر ۱۵ ماهه در ساخت، عدم شفافیت مالی، نرخ بهره غیرمنصفانه ۲۳٪ (در مقابل ۴٪ اعلام‌شده)، انتقال غیرقانونی وجوه و ضعف زیرساختی را بررسی می‌کند. این مشکلات نه‌تنها اعتماد عمومی را تضعیف کرده، بلکه هزینه‌های اضافی سنگینی به متقاضیان تحمیل کرده است. پیشنهادات عملی شامل نظارت مستقل، اصلاحات مالی و توسعه زیرساخت‌ها برای رفع این موانع ارائه شده است.

به گزارش میار، نهضت ملی مسکن با هدف ساخت ۴ میلیون واحد مسکونی تا پایان سال ۱۴۰۴، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های عمرانی ایران است که قرار است نیاز مسکن اقشار کم‌درآمد را برطرف کند. با این حال، در شهر جدید تیس، واقع در منطقه استراتژیک چابهار، این پروژه با چالش‌هایی مواجه شده که پیشرفت آن را کند و اعتماد متقاضیان را کاهش داده است. این گزارش، ضمن تحلیل جامع‌تر مسائل، ابعاد جدیدی مانند ضعف زیرساخت‌ها، تأثیرات زیست‌محیطی و ناکارآمدی هماهنگی بین‌دستگاهی را بررسی می کند و راهکارهای توسعه‌یافته‌تری پیشنهاد می‌دهد.

روایت مردمی

یک شهروند که در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ مجموعاً ۱۰۰ میلیون تومان برای ثبت‌نام در پروژه تیس پرداخت کرده، می‌گوید: «پولم مدت‌هاست نزد آنهاست، نه سودی می‌دهند و نه پیشرفتی در ساخت می‌بینم. حالا که سال ۱۴۰۴ است، هنوز واحدم مشخص نیست. سایت وزارت راه و شهرسازی که قبلاً اطلاعات می‌داد، حالا هیچ اطلاعاتی نمی دهد. حتی حسابم بدون اطلاع به بانک دیگری منتقل شده و نمی‌دانم وامی در کار است یا نه.»

این روایت، تنها نمونه‌ای از صدها شکایت مشابه است که در شبکه‌های اجتماعی و گزارش‌های محلی منعکس شده و نشان‌دهنده عمق مشکلات مدیریتی و مالی در این پروژه است.

تحلیل چالش‌های کلیدی

۱. تأخیرهای گسترده در ساخت

- وضعیت فعلی: بر اساس گزارش وزارت راه و شهرسازی (۱۴۰۲)، زمان استاندارد ساخت واحدها ۲۴ ماه است اما در تیس این زمان به ۳۹ ماه رسیده (تأخیر ۱۵ ماهه).

- علل: کمبود زمین مناسب، ناکافی بودن بودجه تخصیصی و ضعف مدیریت پیمانکاران.

- داده‌های جدید: تا پایان ۱۴۰۳، تنها ۴۰٪ از واحدها به مرحله اسکلت‌بندی رسیده‌اند، در حالی که هدف اولیه تکمیل ۷۰٪ پروژه تا این تاریخ بود.

- تأثیرات: افزایش ۲.۵٪ ماهانه هزینه‌های ساخت (بانک مرکزی، ۱۴۰۳) و تحمیل هزینه‌های اضافی مانند اجاره‌بها به متقاضیان.

۲. نقص در شفافیت مالی

- وضعیت فعلی: خلاف قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات (۱۳۸۸ و اصلاحیه ۱۴۰۲)، اطلاعات هزینه‌کرد و محل نگهداری سپرده‌ها منتشر نمی‌شود و مردم نمی دانند دقیقاً با پول آنها چه می کنند، مثلاً همین فردی که گفته بود 100 میلیون تومان واریزی چهار سال پیش داشته است، می گوید نمی داند واقعاً تا الان با پولش چه کرده اند و پولش را خرج چه چیزی کرده اند.

- تحلیل کارشناسی: انجمن علمی اقتصاد شهری ایران (۱۴۰۲) این وضعیت را زمینه‌ساز فساد مالی می‌داند. مطالعات OECD (۲۰۲۲) نیز نشان می‌دهد پروژه‌های بدون شفافیت ۳۰٪ بیشتر در معرض سوءمدیریت هستند.

۳. نابرابری و فشار مالی

- وضعیت فعلی: نرخ بهره وام‌ها ۲۳٪ است، در حالی که دولت نرخ ۴٪ را اعلام کرده بود. سپرده‌ها بدون سود بلوکه شده اند و سود مشارکت به وام‌ها اضافه می‌شود.

- مثال محاسباتی: وام ۵۵۰ میلیون تومانی با سود ۲۳٪ و دوره بازپرداخت ۲۰ ساله، به ۳ میلیارد تومان کل بازپرداخت می‌رسد (قسط ماهانه ۱۲.۸ میلیون تومان)، در حالی که با نرخ ۴٪، بازپرداخت ۱.۵ میلیارد تومان (قسط ۶ میلیون تومان) بود.

- تأثیرات جدید: این فشار مالی، بسیاری از متقاضیان کم‌درآمد را از ادامه پروژه منصرف کرده است.

۴. نقض قوانین بانکی

- وضعیت فعلی: انتقال سپرده‌ها بدون رضایت متقاضیان به حساب‌های دیگر یا پروژه‌های نامشخص، خلاف قانون است.

- ابعاد توسعه‌یافته: گزارش سازمان بازرسی کل کشور (۱۴۰۳) از تخلفات مشابه در دیگر مناطق خبر داده و ضعف سامانه‌های نظارتی بانکی را تأیید می‌کند.

۵. ضعف زیرساخت‌های شهری (چالش جدید)

- وضعیت فعلی: تیس فاقد زیرساخت‌های کافی مانند آب پایدار، برق و جاده‌های دسترسی است که اجرای پروژه را مختل کرده است.

- داده‌ها: گزارش شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان (۱۴۰۳) نشان می‌دهد ظرفیت تأمین آب منطقه تنها ۶۰٪ نیاز پروژه را پوشش می‌دهد.

- تأثیر: بدون توسعه زیرساخت‌ها، حتی واحدهای تکمیل‌شده قابل سکونت نخواهند بود.

۶. ملاحظات زیست‌محیطی (چالش جدید)

- وضعیت فعلی: ساخت‌وساز در تیس بدون ارزیابی زیست‌محیطی جامع انجام شده و به اکوسیستم ساحلی چابهار آسیب زده است.

- تحلیل: سازمان حفاظت محیط‌زیست (۱۴۰۳) هشدار داده که این پروژه می‌تواند منابع آب زیرزمینی و تنوع زیستی منطقه را تهدید کند.

نظرات کارشناسی و ملاحظات اخلاقی

- کارشناسان: انجمن علمی اقتصاد شهری ایران (۱۴۰۲) معتقد است که نابرابری مالی و عدم شفافیت، پروژه را از هدف اصلی خود (حمایت از کم‌درآمدها) دور کرده است.

- ملاحظات اخلاقی: بلوکه کردن سپرده‌ها بدون سود و تحمیل هزینه‌های سنگین، ناعادلانه بوده و حقوق متقاضیان را نقض می‌کند.

- ابعاد جدید: کارشناسان محیط‌زیست تأکید دارند که ادامه پروژه بدون رعایت استانداردهای سبز، نسل‌های آینده را متضرر خواهد کرد.

اظهارنظر مسئولان

وزیر راه و شهرسازی سابق از پیشرفت ۲.۶ میلیون واحد در کل کشور خبر داده بود اما به مشکلات تیس اشاره‌ای نکرد. در مقابل، استاندار سیستان و بلوچستان (دی ۱۴۰۳) کمبود بودجه و هماهنگی بین‌دستگاهی را از موانع اصلی عنوان کرده است.

نتیجه‌گیری

نهضت ملی مسکن در تیس با چالش‌های چندوجهی مواجه است که فراتر از تأخیر و مسائل مالی، شامل ضعف زیرساختی و تهدیدات زیست‌محیطی نیز می‌شود. بدون اصلاحات ساختاری، این پروژه نه‌تنها به هدف خود نمی‌رسد، بلکه می‌تواند بار مالی و اجتماعی سنگینی به جامعه تحمیل کند.

پیشنهادات عملی

1. نظارت و مدیریت پروژه:

- تشکیل تیم نظارتی تخصصی با هدف کاهش تأخیرها به زیر ۶ ماه تا پایان ۱۴۰۵.

- استفاده از فناوری BIM (مدل‌سازی اطلاعات ساختمان) برای مدیریت بهتر پروژه.

2. شفافیت مالی:

- انتشار گزارش‌های مالی سه‌ماهه و راه‌اندازی سامانه آنلاین رهگیری سپرده‌ها.

- برخورد قانونی با واسطه‌گری غیرمجاز.

3. اصلاح شرایط مالی:

- کاهش نرخ بهره به ۴٪ واقعی و پرداخت سود حداقلی (۲-۳٪) به سپرده‌ها.

- ارائه یارانه مستقیم به متقاضیان کم‌درآمد.

4. رعایت قوانین بانکی:

- جریمه بانک‌های متخلف و الزام به اخذ رضایت کتبی برای هرگونه انتقال وجوه.