پیشرفت آبخیزداری مشکل گرد و غبار در ایران را حل میکند
طبق بررسیها تعداد وقوع روزهای گردوغباری طی سالهای اخیر ۱۰ برابر شده است. مدیریت جامع حوزه آبخیز از راهکارهای اصلی مقابله با این پدیده است.
به گزارش میار، بر اساس گزارش کنوانسیون مقابله با بیابانزایی سازمان ملل متحد، هر ساله تحت تأثیر طوفانهای گردوغبار سالانه بالغ بر 2000 تا 3000 میلیون تن خاک در سطح جهان منتشر و جابجا می شود. این پدیده اتمسفری در هر منطقه دارای فرایند خاص خود بوده ولی در طول دهههای اخیر در اغلب نقاط جهان روند افزایشی داشته است. گزارشات حاصل از مطالعات و تحقیقات انجام شده اخیر حاکی از آن است که افزایش طوفانهای گردوغبار می تواند ناشی از روند تغییرات اقلیم و کاهش شدید بارش در مناطق خاصی از کره خاکی باشد. نکته در خور تأمل در دهه اخیر افزایش تعداد وقوع روزهای گردوغبار و شدت طوفانهای گردوغبار است که در 20 سال اخیر بشدت افزایش یافته به نحوی که فراوانی آنها در کشور ایران تنها در طول سه سال اخیر 10 برابر شده است.
از بین رفتن منابع زیست انسانی در مناطق تحت تاثیر، مهاجرت جوامع روستایی و شهری، افزایش میزان خسارات و حوادث جادهای و بروز اختلال در شبکه حمل و نقل، افزایش آلودگی هوای شهرها و گسترش شیوع بیماریهای قلبی تنفسی و نیز بیماریهای چشمی تنها بخشی از پیامدهای مخرب این پدیده است که سلامت جوامع زیست انسانی را مورد تهدید قرار داده است. به همین دلیل در سالهای اخیر به عنوان یکی از بلایای طبیعی مطرح شده است. از سویی دیگر، تخریب خاک و افت حاصلخیزی اراضی در مناطق برداشت و متاثر از این پدیده، عامل بروز تخریب سرزمین، فقر پوشش گیاهی خاک و در نتیجه بیابانزایی بوده است.
غرب آسیا با دارا بودن اقلیم خشک و نیمه خشک از دیرباز همیشه تحت تاثیر طوفانهای گردوغبار قرار داشته است. در غرب آسیا طوفانهای گردوغبار جزو شراط ذاتی اقلیم منطقه بوده است، ولی در دو دهه اخیر، از لحاظ شدت، وسعت و تکرار در منطقه افزایش چشمگیری داشته که بر غرب، جنوب و مرکز کشور ایران تاثیرات منفی داشته است. به منظور علل تشدید این پدیده در دهه اخیر، تحولات منطقه باید مورد واکاوی قرار گیرد.
شاید اولین تظاهر وقوع خشکسالیهای بلندمدت، از بین رفتن منابع آب سطحی، کاهش پوشش گیاهی و وقوع طوفانهای گردوغبار باشد. این پدیده بیشتر از دو دهه منطقه غرب آسیا را درگیر کرده است. علاوه بر تأثیر خشکسالی بر تشدید گردوغبار، نقش مدیریت ناصحیح منابع آب حوزههای مستعد را باید به آن اضافه نمود. به طوری که این مساله سبب اختلال در چرخه طبیعی آب شده و زمینه خشکیدگی تالابها و کاهش رطوبت پایین دست و نهایتا ایجاد کانونهای گردوغبار را فراهم آورده است. تغییر کاربری اراضی و کنترل آب در سرشاخههای حوزههای مرزی و مشترک نیز مزید بر علت بوده است.
مدیریت آب در سرشاخههای حوزه آبخیز هامون و کنترل آب در سرشاخههای رودخانههای دجله و فرات به وسیله کشورهای همسایه ایران و عراق بدون توجه به حقابههای پایین دست از مصادیق بارز این گونه مدیریت یک سویه است. به طوری که اثرات این سوء مدیریت، امروزه به صورت بحرانهای عظیم بروز طوفانهای گردوغبار در مناطق غرب و شرق کشور ایران بروز کرده است. بررسیها نشان می دهد میزان غلظت بیشینه طوفانهای گردوغبار در مقاطع زمانی متفاوت بوده و برای اولین بار در سال 2006 به بالاتر از 8000 میکروگرم بر متر مکعب رسیده و در ادامه در سالهای 2009، 2010، 2015، 2016 و 2017 به حد بیشینه یعنی 10000 میکروگرم بر متر مکعب رسیده است.
تقریبا در دو دهه اخیر به دلیل وقوع خشکسالیهای منطقهای و متاسفانه اجرای طرحهای مدیریت آب، ایران در دو منشا داخلی و خارجی تحت تاثیر طوفانهای گردوغبار قرار گرفته است. این مناطق شامل، شرق کشورهای سوریه و اردن، غرب مرکز و شرق کشور عراق و منطقه بین النهرین، شمال غرب، مرکز و جنوب شبه جزیره عربستان و بخشی از افغانستان و بخشی از منطقه آرال در کشور ترکمنستان به عنوان منشا خارجی و جنوب استان خوزستان، استانهای هرمزگان و بوشهر، جنوب استان کرمان، شرق استان سیستان و بلوچستان، کویر مرکزی به عنوان منشاهای داخلی هستند.
متاسفانه باید گفت مدیریت آب و منابع طبیعی کشور نه تنها تلاش جدی در تدوین برنامههای منطبق با تغییرات زمانی پدیده گردوغبار ندارد، بلکه اقدام مثبتی در راستای کنترل بهره برداری از منابع حوزهها به عمل نیاورده است. وجود صدها هزار چاه غیر مجاز، تخریب منابع طبیعی به بهانه افزایش تولید، عدم استفاده از الگوهای کشت متناسب با محدودیتهای آبی و دهها مورد دیگر، همگی حکایت از این واقعیت تلخ دارد. لذا ضروری است برای مقابله با این مشکل، با مدنظر قرار دادن مدیریت جامع حوزه آبخیز (آبخیزداری) نسبت به این موضوعات اهتمام شود:
اول: برنامه ریزی حوزهای به منظور تعیین دقیق نیازهای زیست محیطی
دوم: اولویت دادن به تامین حقابه تالابها و مناطقی که منشا گردوغبار هستند
سوم: تهیه نیازهای آبی طرحهای مقابله با کانونهای گردوغبار به عنوان نیاز اولیه و ضروری
منبع:تسنیم
به گزارش میار، بر اساس گزارش کنوانسیون مقابله با بیابانزایی سازمان ملل متحد، هر ساله تحت تأثیر طوفانهای گردوغبار سالانه بالغ بر 2000 تا 3000 میلیون تن خاک در سطح جهان منتشر و جابجا می شود. این پدیده اتمسفری در هر منطقه دارای فرایند خاص خود بوده ولی در طول دهههای اخیر در اغلب نقاط جهان روند افزایشی داشته است. گزارشات حاصل از مطالعات و تحقیقات انجام شده اخیر حاکی از آن است که افزایش طوفانهای گردوغبار می تواند ناشی از روند تغییرات اقلیم و کاهش شدید بارش در مناطق خاصی از کره خاکی باشد. نکته در خور تأمل در دهه اخیر افزایش تعداد وقوع روزهای گردوغبار و شدت طوفانهای گردوغبار است که در 20 سال اخیر بشدت افزایش یافته به نحوی که فراوانی آنها در کشور ایران تنها در طول سه سال اخیر 10 برابر شده است.
از بین رفتن منابع زیست انسانی در مناطق تحت تاثیر، مهاجرت جوامع روستایی و شهری، افزایش میزان خسارات و حوادث جادهای و بروز اختلال در شبکه حمل و نقل، افزایش آلودگی هوای شهرها و گسترش شیوع بیماریهای قلبی تنفسی و نیز بیماریهای چشمی تنها بخشی از پیامدهای مخرب این پدیده است که سلامت جوامع زیست انسانی را مورد تهدید قرار داده است. به همین دلیل در سالهای اخیر به عنوان یکی از بلایای طبیعی مطرح شده است. از سویی دیگر، تخریب خاک و افت حاصلخیزی اراضی در مناطق برداشت و متاثر از این پدیده، عامل بروز تخریب سرزمین، فقر پوشش گیاهی خاک و در نتیجه بیابانزایی بوده است.
غرب آسیا با دارا بودن اقلیم خشک و نیمه خشک از دیرباز همیشه تحت تاثیر طوفانهای گردوغبار قرار داشته است. در غرب آسیا طوفانهای گردوغبار جزو شراط ذاتی اقلیم منطقه بوده است، ولی در دو دهه اخیر، از لحاظ شدت، وسعت و تکرار در منطقه افزایش چشمگیری داشته که بر غرب، جنوب و مرکز کشور ایران تاثیرات منفی داشته است. به منظور علل تشدید این پدیده در دهه اخیر، تحولات منطقه باید مورد واکاوی قرار گیرد.
شاید اولین تظاهر وقوع خشکسالیهای بلندمدت، از بین رفتن منابع آب سطحی، کاهش پوشش گیاهی و وقوع طوفانهای گردوغبار باشد. این پدیده بیشتر از دو دهه منطقه غرب آسیا را درگیر کرده است. علاوه بر تأثیر خشکسالی بر تشدید گردوغبار، نقش مدیریت ناصحیح منابع آب حوزههای مستعد را باید به آن اضافه نمود. به طوری که این مساله سبب اختلال در چرخه طبیعی آب شده و زمینه خشکیدگی تالابها و کاهش رطوبت پایین دست و نهایتا ایجاد کانونهای گردوغبار را فراهم آورده است. تغییر کاربری اراضی و کنترل آب در سرشاخههای حوزههای مرزی و مشترک نیز مزید بر علت بوده است.
مدیریت آب در سرشاخههای حوزه آبخیز هامون و کنترل آب در سرشاخههای رودخانههای دجله و فرات به وسیله کشورهای همسایه ایران و عراق بدون توجه به حقابههای پایین دست از مصادیق بارز این گونه مدیریت یک سویه است. به طوری که اثرات این سوء مدیریت، امروزه به صورت بحرانهای عظیم بروز طوفانهای گردوغبار در مناطق غرب و شرق کشور ایران بروز کرده است. بررسیها نشان می دهد میزان غلظت بیشینه طوفانهای گردوغبار در مقاطع زمانی متفاوت بوده و برای اولین بار در سال 2006 به بالاتر از 8000 میکروگرم بر متر مکعب رسیده و در ادامه در سالهای 2009، 2010، 2015، 2016 و 2017 به حد بیشینه یعنی 10000 میکروگرم بر متر مکعب رسیده است.
تقریبا در دو دهه اخیر به دلیل وقوع خشکسالیهای منطقهای و متاسفانه اجرای طرحهای مدیریت آب، ایران در دو منشا داخلی و خارجی تحت تاثیر طوفانهای گردوغبار قرار گرفته است. این مناطق شامل، شرق کشورهای سوریه و اردن، غرب مرکز و شرق کشور عراق و منطقه بین النهرین، شمال غرب، مرکز و جنوب شبه جزیره عربستان و بخشی از افغانستان و بخشی از منطقه آرال در کشور ترکمنستان به عنوان منشا خارجی و جنوب استان خوزستان، استانهای هرمزگان و بوشهر، جنوب استان کرمان، شرق استان سیستان و بلوچستان، کویر مرکزی به عنوان منشاهای داخلی هستند.
متاسفانه باید گفت مدیریت آب و منابع طبیعی کشور نه تنها تلاش جدی در تدوین برنامههای منطبق با تغییرات زمانی پدیده گردوغبار ندارد، بلکه اقدام مثبتی در راستای کنترل بهره برداری از منابع حوزهها به عمل نیاورده است. وجود صدها هزار چاه غیر مجاز، تخریب منابع طبیعی به بهانه افزایش تولید، عدم استفاده از الگوهای کشت متناسب با محدودیتهای آبی و دهها مورد دیگر، همگی حکایت از این واقعیت تلخ دارد. لذا ضروری است برای مقابله با این مشکل، با مدنظر قرار دادن مدیریت جامع حوزه آبخیز (آبخیزداری) نسبت به این موضوعات اهتمام شود:
اول: برنامه ریزی حوزهای به منظور تعیین دقیق نیازهای زیست محیطی
دوم: اولویت دادن به تامین حقابه تالابها و مناطقی که منشا گردوغبار هستند
سوم: تهیه نیازهای آبی طرحهای مقابله با کانونهای گردوغبار به عنوان نیاز اولیه و ضروری
منبع:تسنیم
دسته بندی: اقتصادی
آدرس کوتاه خبر:
