تحلیلی بر انواع انگیزه های مجرمانه به قلم رئیس پلیس پیشگیری تهران بزرگ

میار: پليس پيشگيري موظف به تلاش براي كاهش وقوع جرم در جامعه است . اگر در جامعه به هر دليل با افزايش جرم مواجه شویم ، وظیفه پلیس پیشگیری در  اتخاذ تدابیر پيشگيرانه انتظامي و اجتماعي سنگین تر می گردد تا حسب تغییرات شرايط اقتصادي جامعه بتواند مدیریت پیشگیری جرم داشته باشد.   سارقان با انگیزه های مختلف مرتکب سرقت می گردند. انگيره که زاییده ذهن مجرم است و عاملی درونی است که او را وادار به ارتکاب جرم می کند تاثیری در نفی مسئولیت کیفری از او ندارد . به عنوان مثال اگر سارق ، انگيزه خود را از سرقت خودرو ، كمك به دوستش عنوان مي كند ، اين انگيزه مانع تعقیب و دستگیری سارق نخواهد شد. فردي كه مرتكب سرقت مي شود ، جرمي مرتكب شده و هم از لحاظ جنبه عمومي ،  نظم عمومي را بر هم زده و هم از نظر خصوصي ، حق فردی را تضییع کرده است و بنابراين پليس به عنوان ضابط قضایی موظف به پيگيري اقدام مجرمانه اين فرد خواهد بود . مصداق بارز ، پرونده سرقت خودروهاي لوكس توسط سه دختر نوجوان است كه ماه گذشته دستگير شدند و انگيزه خود را از سرقت ، تفريح عنوان كرده بودند . اين دختران نوجوان ، جرمي مرتكب شدند و شاكي خصوصي داشتند . پليس هم بر اساس وظيفه موظف به رسيدگي ارتكاب اين جرم و شكايت شاكي خصوصي بود اما جرم سرقت در عين حال ، داراي جنبه عمومي و خصوصي است كه در بعد عمومي هم ، پليس موظف به پيگيري، شناسايي و دستگيري سارقان است . اما انگيزه سرقت هم هرچه بوده پلیس را موظف به پیگیری می کند . فرض كنيم فردي خودروي دوستش را سرقت كند و  از اين فرد به هنگام دستگيري پرسيده شود چرا مرتكب سرقت شدي و پاسخ بدهد كه به دليل اختلاف حساب و مشكل شخصي ، خودروي دوستش را سرقت كرده . پليس به اين متهم نخواهد گفت كه چون اختلاف شخصي داشتيد پس مشكلتان را با هم حل كنيد . به هر صورت جرم اتفاق افتاده و پليس موظف به بررسی است . اما در قانون و قضا بحث تخفيف مجازات به دليل انگيزه ها مطرح مي شود و تخفيف مجازات از اختیارات مقام قضايي است در حالي كه پليس در انجام وظيفه خود به انگيزه وقوع جرم كاري ندارد . البته در ریشه یابی جرائم و تحلیل آن به جهت ارائه راهکارها به جامعه ، وقوعات جرم ، خصوصیات مجرم و اوضاع و احوالی که مجرم در آن مرتکب جرم می شود را از سوی کارشناسان خود مورد مطالعه قرار می دهد.  مثلا تحليل هاي جرم شناسانه شخصیتی مجرمان نوجوان به ما نشان مي دهد اغلب متهماني كه در سنين نوجواني براي بار نخست و به صورت گروهي مرتكب جرم مي شوند ، انگيزه اي جز تفريح ، كنجكاوي و هيجان ندارند به شرط آنكه جرم به عادت تبديل نشده باشد . به اين معنا كه اگر يك گروه نوجوان براي بار اول ، خودرويي سرقت كردند ، اغلب ، انگيزه اين سرقت رفع هيجان است اما در دفعات بعدی ، اين انگيزه به سمت اهداف مالي گرايش پيدا مي كند به اين معنا که اين گروه نوجوان به اين فكر مي كنند كه به جاي تفريح با خودروي سرقتي ، مي توانند ضبط خودرو را بفروشند . به هر حال مقام قضایی نیز برای صدور حکم تحليل و بررسي انگيزه جرم را توجه می کند .به عنوان مثال اگر سرقت به دليل فقر اتفاق مي افتد و متهم ، انگيزه خود را از سرقت ، ورشكستگي و بدهكاري عنوان مي كند ، مقام قضايي برای بررسی صحت اظهارات متهم دستور بررسي ادعاي وی را مي دهد و پليس بر اساس دستور مقام قضايي ، تحقيقات را انجام داده و گزارش خود را به عنوان يك ضابط به قاضي ارائه می کند كه در نهايت ،  قاضي هم بر اساس نتايج تحقيقات پليس و مواد قانون حكم مي دهد .
سرهنگ کیوان ظهیری/ رییس پلیس پیشگیری تهران بزرگ