در شرایطی که جنگ غزه وارد بیست و دومین ماه خود شده، باور گروهی از مردم در ایران مبنی بر اینکه تمامی کمکهای مردمی و بینالمللی توسط حماس دزدیده میشود و این امر علت اصلی گرسنگی مردم غزه است، نیاز به بررسی دقیق و مستند دارد؛ گزارشهای مستقل مانند تحلیل USAID هیچ شواهدی از سرقت سیستماتیک توسط حماس پیدا نکرده و تأکید دارند که محدودیتهای اسرائیل عامل اصلی بحران انسانی است؛ بله، باید باور کنیم که خود آمریکا هم حماس را تبرئه کرده است!
به گزارش میار، ادعاها مبنی بر اینکه حماس تمامی کمکهای مردمی و بینالمللی را میدزدد، اغلب از سوی مقامات اسرائیلی و برخی رسانهها مطرح میشود اما گزارشهای مستقل مانند تحلیل داخلی USAID (آژانس توسعه بینالمللی آمریکا) که در ژوئیه ۲۰۲۵ منتشر شد، هیچ مدرکی از دزدی گسترده و سیستماتیک توسط حماس پیدا نکرده است. این گزارش بر اساس بررسی ۱۵۶ مورد سرقت یا از دست رفتن کمکها، بیشتر این موارد را به عوامل ناشناخته یا گروههای مسلح غیرمرتبط نسبت میدهد. حتی مقامات ارتش اسرائیل در مصاحبه با نیویورک تایمز اذعان کردهاند که هیچ شواهدی از دزدی روتین کمکهای سازمان ملل توسط حماس وجود ندارد. با این حال، اسرائیل ادعا میکند که حماس تا ۲۵ درصد کمکها را منحرف میکند و ویدیوهایی از سرقت توسط افراد مسلح منتشر کرده اما این ادعاها اغلب بدون بررسی مستقل باقی ماندهاند.
نقش اسرائیل در محدودیت کمکها
اسرائیل محدودیتها را برای جلوگیری از رسیدن کمکها به حماس توجیه میکند اما گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که این سیاستها منجر به "مجازات جمعی" شده و ورود کمکها را به شدت کاهش داده است. برای مثال، قوانین جدید اسرائیل در مارس ۲۰۲۵ ورود کمکها را دشوارتر کرده و سازمانهای امدادی مانند NRC هشدار دادهاند که این محدودیتها گرسنگی را تشدید میکند.
در این گزارش، ابتدا به بررسی ادعاهای دزدی کمکها توسط حماس میپردازیم. ادعاها مبنی بر اینکه حماس به طور سیستماتیک کمکهای بشردوستانه را میدزدد، عمدتا از سوی مقامات اسرائیلی مطرح شده است. برای مثال، ارتش اسرائیل (IDF) ویدیوهایی منتشر کرده که نشاندهنده سرقت کمکها توسط افراد مسلح وابسته به حماس است و ادعا میکند که تا ۲۵ درصد کمکها منحرف میشود. این ادعاها در رسانههایی مانند جروزالم پست تکرار شده و حماس را متهم به استفاده از کمکها برای نیروهای خود یا فروش آنها به مردم کردهاند. با این حال، گزارشهای مستقل این ادعاها را تأیید نمیکنند. تحلیل داخلی USAID در ژوئیه ۲۰۲۵، که بر اساس بررسی صدها مورد سرقت کمکها تهیه شده، هیچ مدرکی از دزدی گسترده توسط حماس پیدا نکرده و بیشتر موارد را به گروههای مسلح ناشناخته یا غیرسیستماتیک نسبت میدهد. حتی مقامات ارشد ارتش اسرائیل در مصاحبه با نیویورک تایمز اذعان کردهاند که شواهدی از دزدی روتین کمکهای سازمان ملل توسط حماس وجود ندارد. سازمان ملل نیز گزارش داده که تنها حدود ۱۳ درصد کمکها ممکن است منحرف شود اما این رقم به حماس نسبت داده نشده و بیشتر به باندهای جنایی یا شرایط امنیتی نسبت دارد. در واقع، برخی گزارشها نشان میدهد که رسانههایی مانند نیویورک تایمز ادعاهای اسرائیل را بدون شواهد مستقل تکرار کردهاند و بعدا مجبور به اصلاح شدهاند.
حال به علل گرسنگی در غزه بپردازیم. طبق گزارش IPC در اوت ۲۰۲۵، برای اولین بار قحطی در غزه تأیید شده و بیش از نیم میلیون نفر در معرض خطر مرگ ناشی از گرسنگی قرار دارند. این قحطی نه به دلیل اقدامات حماس، بلکه عمدتا ناشی از محاصره اسرائیل، محدودیتهای ورود کمکها و حملات به زیرساختهای غذایی است. سازمان ملل گزارش داده که نرخ سوءتغذیه حاد در غزه سه برابر شده و بیش از ۲۰ هزار کودک از آوریل ۲۰۲۵ تاکنون به دلیل گرسنگی درمان شدهاند، با ۱۶ مورد مرگ مستقیم ناشی از آن. گاردین در گزارشی تحلیلی، سیاستهای اسرائیل را "گرسنگی" توصیف کرده، جایی که اسرائیل کالری مورد نیاز فلسطینیها را محاسبه کرده اما ورود کمکها را به شدت محدود کرده است. سازمانهایی مانند بیبیسی و الجزیره تأکید دارند که حملات اسرائیل به انبارهای غذایی، مزارع و سیستم توزیع، علت اصلی است و گرسنگی را به عنوان یک استراتژی جنگی استفاده میکند.
در مورد نقش اسرائیل، مقامات این کشور محدودیتها را برای جلوگیری از رسیدن کمکها به حماس توجیه میکنند اما سازمانهای امدادی مانند اوکسفام و کمیته بینالمللی صلیب سرخ این را "مسدود کردن عمدی" میدانند. برای مثال، در مارس ۲۰۲۵، اسرائیل ورود کمکها را به طور کامل مسدود کرد و قوانین جدیدی وضع کرد که توزیع کمکها را دشوارتر میکند. گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که حتی پس از فشارهای بینالمللی، ورود کمکها ناکافی است و سیستم توزیع "GHF" (که توسط اسرائیل حمایت میشود) منجر به کشته شدن بیش از هزار نفر در صفهای کمک شده است. این سیاستها توسط عفو بینالملل به عنوان "مجازات جمعی" محکوم شده و علل گرسنگی را گستردهتر از اقدامات حماس میدانند.
برای درک بهتر، جدولی از علل گرسنگی بر اساس گزارشهای مستقل ارائه میشود:
عامل | توضیح | منبع اصلی | درصد تأثیر تقریبی (بر اساس گزارشها) |
|---|---|---|---|
محدودیتهای اسرائیل در ورود کمکها | مسدود کردن مرزها، قوانین جدید و حملات به کامیونها | سازمان ملل، IPC | ۶۰-۷۰% |
محاصره طولانیمدت غزه | از سال ۲۰۰۷، منجر به وابستگی کامل به کمکها | ویکیپدیا، HRW | ۲۰-۳۰% |
منحرف کردن کمکها توسط گروههای مسلح | سرقت غیرسیستماتیک، فروش در بازار سیاه | USAID، NYT | ۱۰-۱۵% |
شرایط امنیتی داخلی غزه | باندهای جنایی و فروپاشی اجتماعی | AP News | ۵-۱۰% |
این جدول نشاندهنده آن است که ادعای دزدی کامل توسط حماس، بیش از حد سادهسازی شده است و واقعیت را نادیده میگیرد. بررسیهای مستقل مانند گزارش FRC (کمیته بررسی قحطی IPC) تأکید دارند که قحطی "ساختهشده توسط انسان" است و عمدتا به سیاستهای اسرائیل مربوط میشود.
بررسی شبکه های اجتماعی
در شبکههای اجتماعی مانند X (توئیتر سابق)، دیدگاهها دوقطبی است. برخی پستها حماس را متهم به انباشت کمکها میکنند و ویدیوهایی از انبارهای پر منتشر کردهاند اما دیگران این را پروپاگاندا میدانند و تأکید دارند که گروههای مخالف حماس (حمایتشده توسط اسرائیل) کمکها را میدزدند. بررسی این نظرات نیاز به منابع معتبر است در حالیکه شبکه های اجتماعی جایی برای "هر که هر چه دلش دوست داشت، ادعا کند" شده است.
در نهایت، باور برخی مردم در ایران مبنی بر دزدی کامل کمکها توسط حماس، پایه محکمی ندارد و بیشتر به شایعات وابسته است. گرسنگی در غزه نتیجه ترکیبی از جنگ، محاصره و سیاستهای محدودیتآمیز است و نیاز به آتشبس فوری و دسترسی بدون محدودیت به کمکها دارد. سازمان ملل بارها خواستار پایان این "فاجعه انسانی" شده و تأکید کرده که هیچ بهانهای برای ادامه آن قابل قبول نیست در حالیکه نتانیاهو و جناح راستی در اسرائیل، خواستار کش آمدن جنگ برای حفظ بقای سیاسی خود هستند.