با نزدیک شدن به مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا با میانجیگری عمان، آینده روابط دو کشور در هالهای از ابهام قرار دارد. این گزارش به بررسی سناریوهای پیشرو از جمله جنگ، توافق کوتاهمدت، توافق بلندمدت و فروپاشی توافق میپردازد و تأثیرات آنها بر اقتصاد ایران، سرمایهگذاران و نرخ ارز را تحلیل میکند.
به گزارش میار، با نزدیک شدن به مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا با میانجیگری عمان، تحلیل سناریوهای پیشرو از اهمیت ویژهای برخوردار است. این گزارش به بررسی احتمال جنگ، توافق کوتاهمدت، توافق بلندمدت و فروپاشی توافق میپردازد و تأثیرات آنها بر اقتصاد ایران، سرمایهگذاران، و نرخ ارز را تحلیل میکند. همچنین، با توجه به شخصیت جاهطلب و غیرقابلپیشبینی دونالد ترامپ، انگیزههای او برای دستیابی به توافق یا اقدام نظامی بررسی میشود.
زمینه تاریخی: رویکرد ترامپ در دیپلماسی
در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، او با کره شمالی مذاکراتی انجام داد که منجر به توافقهایی شد، اما این توافقها به خلع سلاح هستهای منجر نشد. این تجربه نشان میدهد که ترامپ به دیپلماسی مستقیم با دشمنان علاقهمند است اما موفقیت این تلاشها تضمینشده نیست. در مورد ایران، خروج از برجام در سال ۲۰۱۸ و اعمال سیاست فشار حداکثری، تنشها را افزایش داد اما به جنگ تمامعیار منجر نشد. ترور سردار قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰ نقطه اوج تنشها بود اما هر دو طرف از تشدید درگیری خودداری کردند.
وضعیت کنونی: برنامه هستهای ایران و درگیریهای منطقهای
تا سال ۲۰۲۵، برنامه هستهای ایران پیشرفت چشمگیری داشته است. انقضای مکانیسم بازگشت تحریمها در برجام در اکتبر ۲۰۲۵، فوریت مذاکرات را افزایش داده است. در همین حال، درگیریهای جاری در اوکراین و غزه منابع جهانی را تحت فشار قرار داده و ممکن است تمایل آمریکا به درگیری جدید را کاهش دهد.
تحلیل سناریوها
۱. جنگ
احتمال وقوع:
اگرچه پیشرفت برنامه هستهای ایران و تهدیدهای ترامپ احتمال درگیری را افزایش میدهد، عوامل متعددی این احتمال را کاهش میدهند. درگیریهای اوکراین و غزه منابع نظامی و سیاسی آمریکا را محدود کرده است. علاوه بر این، تمایل ترامپ به دیپلماسی و دستیابی به توافق نشان میدهد که جنگ گزینه اول او نیست. با این حال، اسرائیل ممکن است حملات محدودی به تأسیسات هستهای ایران انجام دهد.
پیامدها:
جنگ با ایران میتواند برای منطقه فاجعهبار باشد، با خسارات گسترده به زیرساختها و اقتصاد ایران. خلاف عراق یا لیبی، ایران توانایی مقاومت در برابر تهاجم را دارد و ممکن است درگیری به یک جنگ فرسایشی تبدیل شود. اقتصاد ایران فرو میپاشد، ارزش ریال به شدت کاهش مییابد (شاید به چند میلیون در برابر دلار) و سرمایهگذاری خارجی متوقف میشود.
متحدان آمریکا:
ترامپ برای جلب حمایت متحدانش با چالشهایی مواجه است. کشورهای اروپایی (بریتانیا، فرانسه، آلمان) ترجیح میدهند از طریق دیپلماسی عمل کنند. اسرائیل احتمالاً از اقدام نظامی حمایت میکند اما سایر متحدان منطقهای مانند عربستان سعودی ممکن است به دلیل ترس از پیامدهای منطقهای محتاط باشند.
۲. توافق بلندمدت
احتمال وقوع:
دستیابی به توافق جامع در بازه زمانی کوتاه دشوار است اما انگیزههای دو طرف – جلوگیری از تسلیحات هستهای برای آمریکا و کاهش تحریمها برای ایران – احتمال آن را افزایش میدهد. مذاکرات جاری در عمان نشاندهنده جدیت طرفین است.
پیامدها:
توافق بلندمدت میتواند تحریمها را کاهش دهد، تجارت را افزایش دهد و اقتصاد ایران را تقویت کند. ارزش ریال ممکن است بهبود یابد و سرمایهگذاری خارجی در بخشهایی مانند انرژی و زیرساخت افزایش یابد. با این حال، مشکلات ساختاری اقتصاد ایران ممکن است بهبود را محدود کند.
۳. توافق کوتاهمدت
احتمال وقوع:
ترامپ خواستار توافقی سریع و جامع است اما مذاکرات پیچیده ممکن است به توافق کوتاهمدت منجر شود که بهعنوان اقدامی اعتمادساز عمل کند. این سناریو میتواند راه را برای مذاکرات بعدی هموار کند.
پیامدها:
توافق کوتاهمدت میتواند تحریمهای محدودی را کاهش دهد و ثبات موقتی به اقتصاد ایران ببخشد. با این حال، شکنندگی چنین توافقی ممکن است اعتماد سرمایهگذاران را محدود کند.
۴. فروپاشی توافق
احتمال وقوع:
سابقه خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ نشان میدهد که توافقها شکنندهاند. تغییرات سیاسی یا عدم پایبندی میتواند به فروپاشی توافق منجر شود.
پیامدها:
فروپاشی توافق تنشها را تشدید میکند، تحریمها بازمیگردند و احتمال درگیری نظامی افزایش مییابد. اقتصاد ایران تحت فشار قرار میگیرد و ارزش ریال کاهش مییابد.
انگیزههای ترامپ
ترامپ احتمالاً میخواهد با دستیابی به توافقی بزرگ، خود را بهعنوان یک رهبر قوی و صلحطلب نشان دهد. این انگیزه او را به سمت دیپلماسی سوق میدهد اما اگر مذاکرات شکست بخورد، ممکن است برای حفظ وجهه خود به اقدام نظامی متوسل شود. اظهارات او درباره جنگ نشاندهنده تمایل به نمایش قدرت است.
عوامل تشویقکننده و بازدارنده جنگ
عوامل تشویقکننده جنگ:
- پیشرفت برنامه هستهای ایران و تهدید آن برای منافع آمریکا و متحدانش.
- فشار اسرائیل برای اقدام نظامی.
- تمایل ترامپ به نمایش قدرت در صورت شکست مذاکرات.
عوامل بازدارنده جنگ:
- درگیریهای جاری در اوکراین و غزه که منابع آمریکا را محدود کردهاند.
- خطر جنگ منطقهای گستردهتر با دخالت سایر کشورها.
- هزینههای اقتصادی و سیاسی جنگ برای آمریکا.
- ترجیح ترامپ برای دیپلماسی و دستیابی به توافق.
تأثیر بر اقتصاد و سرمایهگذاران
سناریو | تأثیر بر اقتصاد ایران | تأثیر بر ارزش ریال | چشمانداز سرمایهگذاری |
|---|---|---|---|
جنگ | فروپاشی اقتصادی، توقف صادرات نفت | کاهش شدید (شاید چند میلیون به ازای دلار) | ریسک بالا، فرار سرمایه |
توافق بلندمدت | رشد اقتصادی، افزایش تجارت | تقویت نسبی ارزش ریال | فرصتهای سرمایهگذاری اما با ریسک سیاسی |
توافق کوتاهمدت | بهبود محدود، ثبات موقت | ثبات یا بهبود اندک | سرمایهگذاری محتاطانه، عدم اطمینان بلندمدت |
فروپاشی توافق | بازگشت تحریمها، فشار اقتصادی | کاهش ارزش ریال | کاهش سرمایهگذاری، افزایش ریسک |
بنابراین گزارش، آینده روابط ایران و آمریکا به موفقیت مذاکرات پیشرو بستگی دارد. دیپلماسی گزینه محتملتری نسبت به جنگ است اما ریسک درگیری نظامی همچنان وجود دارد. توافق بلندمدت میتواند اقتصاد ایران را بهبود بخشد اما هر توافقی شکننده خواهد بود و نیاز به مدیریت دقیق دارد.