سومین دور مذاکرات غیرمستقیم هسته ای بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۲۵ در مسقط، پایتخت عمان در حال برگزاری است. این دور از مذاکرات شاهد تغییر رویکردی به سوی بحثهای فنی و کارشناسی در کنار تعاملات دیپلماتیک سطح بالاست.
به گزارش میار، سومین دور مذاکرات غیرمستقیم هسته ای بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا همچنان به صورت غیرمستقیم و با میانجیگری کشور عمان در حال انجام است. موضوعات کلیدی مورد بحث شامل سطح غنیسازی اورانیوم ایران و لغو تحریمهای اقتصادی ایالات متحده است. چشم انداز رسیدن به توافق هسته ای جدید همچنان نامشخص و نیازمند غلبه بر اختلافات اساسی بین دو طرف است.
زمینه تاریخی
برنامه هستهای ایران و نگرانیهای بینالمللی پیرامون آن سابقهای طولانی دارد. در سال ۲۰۱۵، ایران و گروه ۱+۵ (شامل ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه و چین) به توافقی جامع با عنوان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دست یافتند. بر اساس این توافق، ایران در ازای لغو برخی تحریمهای اقتصادی، محدودیتهایی را بر برنامه هستهای خود اعمال کرد. با این حال، در سال ۲۰۱۸، دولت ترامپ از برجام خارج شد و سیاست "فشار حداکثری" را علیه ایران در پیش گرفت. در پی خروج آمریکا، ایران نیز به تدریج از تعهدات خود در برجام کاست و سطح غنیسازی اورانیوم خود را به میزان قابل توجهی افزایش داد. در حال حاضر، ایران اورانیوم را تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی میکند.
وضعیت کنونی مذاکرات ۲۶ آوریل
سومین دور مذاکرات غیرمستقیم در تاریخ ۲۶ آوریل ۲۰۲۵ در مسقط، عمان در حال برگزاری است. بر اساس گزارشات رسیده، این مذاکرات حوالی ظهر شنبه ۲۶ آوریل ۲۰۲۵ آغاز شده است. نکته قابل توجه در این دور از مذاکرات، برگزاری همزمان جلسات فنی در سطح کارشناسان در کنار دیدارهای دیپلماتیک سطح بالا بود. این مذاکرات به میانجیگری مقامات عمانی، به ویژه بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، انجام شد. تکیه بر عمان به عنوان میانجی نشان دهنده حساسیت روابط مستقیم بین ایران و ایالات متحده و نقش تثبیت شده عمان به عنوان تسهیل کننده بی طرف در مذاکرات گذشته است.
نقش و حضور مذاکره کنندگان کلیدی
در این دور از مذاکرات، هیئت ایرانی به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، که روز جمعه ۲۵ آوریل وارد مسقط شد، حضور دارد. تیم کارشناسی ایران را مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه و کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه در امور حقوقی و بینالمللی، رهبری میکنند.
از سوی ایالات متحده، مذاکرات توسط استیو ویتکوف، فرستاده ویژه رئیس جمهور ترامپ در امور خاورمیانه، رهبری می شود. ویتکوف پس از دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در مسکو در روز جمعه، ۲۶ آوریل وارد عمان شد. تیم کارشناسی ایالات متحده را مایکل آنتون، مدیر برنامهریزی سیاستهای وزیر امور خارجه مارکو روبیو، رهبری میکند. دیدار استیو ویتکوف با ولادیمیر پوتین در مسکو پیش از مذاکرات عمان، احتمال هماهنگی یا حداقل تبادل اطلاعات بین ایالات متحده و روسیه در مورد موضوع هستهای ایران را مطرح میکند. روسیه بازیگر کلیدی در توافقنامه اصلی برجام بوده و نفوذ قابل توجهی در خاورمیانه دارد. سفر ویتکوف میتواند نشان دهنده تلاش برای کسب حمایت یا درک روسیه از رویکرد ایالات متحده در مذاکرات فعلی، یا بحث در مورد نقشهای احتمالی روسیه در توافقنامه آینده، مانند نگهداری از اورانیوم غنی شده ایران، باشد.
رویکرد هیئتهای مذاکره کننده
هیئت ایرانی با رویکردی مبتنی بر تأمین "حق قانونی استفاده از انرژی هستهای" برای اهداف صلحآمیز وارد مذاکرات شده است. لغو "سریع" تحریمهای اقتصادی ایالات متحده از اولویتهای اصلی ایران بوده است. ایران همچنین بر مواضع پیشین خود مبنی بر عدم پذیرش توقف کامل غنیسازی اورانیوم یا واگذاری ذخایر اورانیوم غنی شده تأکید دارد و این موارد را "خطوط قرمز" خود می داند. با این حال، ایران آمادگی خود را برای مذاکره در مورد برخی محدودیتها در فعالیتهای هستهای در ازای لغو تحریمها اعلام کرده است. مقامات ایرانی همچنین تأکید دارند که برنامه موشکی و تواناییهای دفاعی ایران غیرقابل مذاکره است و به دنبال یک "توافق متوازن، نه تسلیم" هستند. هیئت ایرانی بر ضرورت حسن نیت، جدیت و واقعبینی از سوی ایالات متحده تأکید کرده و با "خوشبینی محتاطانه" وارد مذاکرات شده است.
در مقابل، ایالات متحده با هدف اصلی جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای در مذاکرات شرکت دارد. یکی از خواستههای اصلی ایالات متحده، توقف کامل غنیسازی اورانیوم توسط ایران است. در این میان، اظهارات متناقضی از سوی مقامات آمریکایی در مورد سطح غنیسازی مورد قبول دیده شده است؛ ویتکوف در ابتدا به امکان غنیسازی در سطح ۳.۶۷ درصد اشاره کرد (سطحی که در برجام تعیین شده بود) اما بعداً خواستار توقف کامل غنیسازی شد. دولت ترامپ بار دیگر تهدید به اقدام نظامی در صورت شکست دیپلماسی را تکرار کرد و تأکید کرد که هر توافقی باید یک "توافق ترامپ" باشد. ایالات متحده همچنین بر اهمیت راستیآزمایی پایبندی ایران به تعهداتش، احتمالاً از طریق آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تأکید دارد.
چشم انداز و دورنمای مذاکرات
هر دو طرف مذاکرات قبلی در مسقط و رم را "سازنده" توصیف کردهاند که نشان از تمایل به ادامه گفتگوها دارد. رئیس جمهور ترامپ ضمن ابراز اطمینان به دستیابی به توافق جدید، تهدید به اقدام نظامی را نیز تکرار کرده است. ایران همچنان امیدوار است اما تأکید میکند که پیشرفت در مذاکرات به حسن نیت و واقعبینی طرف مقابل بستگی دارد. اختلافات اساسی، به ویژه در مورد سطح غنیسازی اورانیوم و دامنه لغو تحریمها، همچنان پابرجاست. حضور تیمهای کارشناسی نشان میدهد که تمرکز بر حل این جزئیات فنی است. احتمال بحث در مورد یک توافق موقت نیز وجود دارد، اگرچه ایالات متحده در ابتدا به یک توافق جامع تمایل نشان می دهد.
اهمیت جهانی و منطقهای مذاکرات
این مذاکرات از اهمیت بسزایی در سطح جهانی برخوردار است. این مذاکرات همچنین میتواند بر بازارهای جهانی نفت و ثبات اقتصادی تأثیر بگذارد. در سطح منطقهای، این گفتگوها برای امنیت و ثبات خاورمیانه، که به دلیل درگیریهایی مانند جنگ اسرائیل و حماس و وضعیت یمن، از قبل پرتنش است، بسیار مهم است.
برای ایران، این مذاکرات فرصتی است که می تواند منجر به ادغام مجدد ایران در اقتصاد جهانی و بهبود روابط بینالمللی شود.
روسیه و چین نیز به عنوان بازیگران مهم در منطقه و از امضاکنندگان برجام، نقش مهمی در این مذاکرات دارند. حمایت یا مخالفت آنها میتواند به طور قابل توجهی بر نتیجه مذاکرات تأثیر بگذارد. درک منافع و اولویتهای متفاوت هر یک از این کشورها برای تحلیل پویایی مذاکرات ضروری است.
بینشها و تحلیلهای کلیدی
تغییر رویکرد به سوی مذاکرات فنی در سطح کارشناسان نشان دهنده مرحله حساسی است که در آن جنبههای عملی هرگونه توافق احتمالی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. مواضع متضاد در مورد غنیسازی اورانیوم همچنان مانع اصلی بر سر راه دستیابی به توافق است. نقش بازیگران بینالمللی مانند روسیه و چین، که مذاکرات مشترکی را با آژانس بینالمللی انرژی اتمی برگزار کردند، میتواند در شکلگیری توافق نهایی محوری باشد. پویاییهای سیاسی داخلی در ایران و ایالات متحده، از جمله نفوذ تندروها، میتواند بر انعطافپذیری مذاکرهکنندگان تأثیر بگذارد. حضور مایکل آنتون، که به دیدگاههای سختگیرانهاش در مورد ایران و عدم تجربه قبلی در سیاست هستهای شناخته میشود، به عنوان رهبر تیم فنی ایالات متحده، میتواند نشان دهنده رویکرد سختگیرانهتر از سوی ایالات متحده در این مذاکرات حیاتی در سطح کارشناسان باشد. این امر ممکن است دستیابی به مصالحه در مورد جزئیات فنی را پیچیدهتر کند.
جدول: مقایسه برجام و توافق احتمالی جدید
ویژگی | برجام ۲۰۱۵ | توافق احتمالی جدید ۲۰۲۵ |
سطح غنیسازی اورانیوم | حداکثر ۳.۶۷ درصد | مورد اختلاف؛ ایران بر حق غنیسازی تأکید دارد، آمریکا خواستار توقف کامل است |
بازرسیها | بازرسیهای منظم آژانس بینالمللی انرژی اتمی | احتمالاً مشابه برجام با تأکید بیشتر بر راستیآزمایی |
لغو تحریمها | لغو برخی تحریمهای اقتصادی در ازای محدودیتهای هستهای | مورد اختلاف؛ ایران خواستار لغو سریع و کامل تحریمها است |
برنامه موشکی | خارج از محدوده توافق | ایران تأکید دارد که غیرقابل مذاکره است |
طرفهای مذاکره کننده | ایران، ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، آلمان، روسیه، چین | ایران، ایالات متحده (با میانجیگری عمان)؛ نقش روسیه و چین همچنان مهم است |
چشم انداز | فروپاشیده در سال ۲۰۱۸ | نامشخص؛ نیازمند غلبه بر اختلافات اساسی |
بنابراین، پس از مذاکرات ۲۶ آوریل ۲۰۲۵ در عمان، وضعیت مذاکرات هستهای ایران و ایالات متحده همچنان پیچیده و نامشخص است. در حالی که برگزاری جلسات فنی در سطح کارشناسان نشان از گام رو به جلو در بررسی جزئیات دارد، اختلافات اساسی، به ویژه در مورد سطح غنیسازی اورانیوم، همچنان به عنوان موانع اصلی بر سر راه دستیابی به یک توافق جدید باقی ماندهاند. نقش بازیگران بینالمللی و پویاییهای سیاسی داخلی در هر دو کشور، بر پیچیدگیهای این روند افزوده است. با وجود اهمیت این مذاکرات برای امنیت منطقهای و جهانی، راه پیش رو همچنان چالشبرانگیز به نظر میرسد و نیازمند انعطافپذیری و اراده سیاسی از سوی همه طرفهای درگیر برای دستیابی به یک راه حل دیپلماتیک پایدار است.