با توجه به تأثیرات مخرب فعالیتهای غیرمولد و سفتهبازی بر اقتصاد ایران، کارشناسان بر لزوم استفاده از اهرمهای مالیاتی هوشمند و اصلاحات نهادی برای هدایت منابع به سمت بخشهای تولیدی تأکید میکنند. در این گزارش، راهکارهای مؤثر برای مقابله با این چالشها بررسی شده است.
به گزارش میار، سفتهبازی و فعالیتهای غیرمولد، از جمله خرید و فروش ارز، املاک و کالاهای محدودشده با هدف سودآوری کوتاهمدت، به یکی از چالشهای اساسی اقتصاد ایران تبدیل شده است. این رفتارها نه تنها باعث نوسانات شدید قیمت و بیثباتی بازارها میشوند، بلکه منابع مالی را از بخشهای مولد اقتصاد دور میکنند. در این راستا، استفاده از اهرمهای مالیاتی هوشمند و اصلاحات نهادی به عنوان راهکارهایی کلیدی برای مهار این پدیده مطرح شدهاند.
مالیات هوشمند؛ ابزاری برای مهار سفتهبازی
یکی از مؤثرترین راهکارها برای مقابله با فعالیتهای غیرمولد، اعمال مالیاتهای هدفمند است. بر این اساس، پیشنهاد شده تا مالیاتهای سنگینی بر معاملات کوتاهمدت داراییهایی مانند املاک و ارز اعمال شود. برای مثال، فروش املاک یا ارزهای خارجی در کمتر از ۶ ماه پس از خرید، مشمول مالیاتهای قابل توجهی خواهد شد. همچنین، نرخ مالیات بر سودهای غیرمولد باید به طور چشمگیری افزایش یابد تا انگیزههای سفتهبازی کاهش پیدا کند.
در مقابل، بخشهای تولیدی با معافیتها و تسهیلات مالیاتی حمایت خواهند شد. شرکتهایی که بیش از ۷۰ درصد درآمد خود را از فعالیتهای واقعی اقتصادی کسب میکنند، از کاهش مالیات بر درآمد بهرهمند میشوند. علاوه بر این، سرمایهگذاری در صنایع استراتژیک مانند فناوری، داروسازی و انرژی پاک نیز از مشوقهای مالیاتی برخوردار خواهد بود.
هدایت اعتبارات به سمت تولید
یکی دیگر از راهکارهای پیشنهادی، هدایت اعتبارات بانکی به سمت بخشهای تولیدی است. در این زمینه، دولت میتواند با ارائه ضمانتهای لازم، دسترسی شرکتهای تولیدی به وامهای ارزانقیمت را تسهیل کند. از سوی دیگر، اعطای تسهیلات بانکی به بخشهای غیرمولد باید محدود شود تا از تزریق منابع مالی به فعالیتهای سفتهبازانه جلوگیری به عمل آید.
اقدامات فوری قانونی و نظارتی
سید امیر سیاح، مدیرکل پیشبینی و بهبود محیط کسبوکار وزارت اقتصاد، بر لزوم تصویب فوری لوایح قانونی برای مقابله با سفتهبازی تأکید کرده است. این لوایح شامل جرمانگاری معاملات غیرموجه ارز و طلا در بازارهای غیررسمی و الزام به ثبت تمامی معاملات املاک در سامانههای رسمی است. همچنین، جریمههای سنگینی برای دور زدن این قوانین در نظر گرفته شده است.
تقویت نظارت بر بازارها نیز از دیگر اقدامات ضروری است. ایجاد سامانههای هوشمند نظارتی با استفاده از فناوریهایی مانند بلاکچین و هوش مصنوعی، میتواند به شناسایی و ردیابی معاملات مشکوک کمک کند. علاوه بر این، تعیین سقف برای حجم معاملات روزانه ارز، طلا و املاک توسط افراد حقیقی و حقوقی نیز پیشنهاد شده است.
افزایش شفافیت و مبارزه با شایعات
شفافیت اطلاعاتی یکی از ارکان اصلی مقابله با سفتهبازی است. بانک مرکزی و سازمان ثبت اسناد موظفند آمار دقیق و بهروز از نرخها و حجم معاملات روزانه منتشر کنند. همچنین، جریمههای سنگینی برای افرادی که با انتشار اخبار جعلی باعث تحریک بازارها میشوند، در نظر گرفته شده است.
الگوهای بینالمللی موفق
تجربه کشورهای دیگر نیز میتواند راهگشا باشد. برای مثال، بسیاری از کشورهای اروپایی با اعمال مالیات بر معاملات مالی (Tobin Tax) به میزان ۰٫۱ تا ۰٫۵ درصد، موفق به کاهش سفتهبازی شدهاند. همچنین، سیاستهای کره جنوبی در محدودکردن خرید املاک توسط سرمایهگذاران خارجی و الزام به گزارشدهی دقیق، الگوی مناسبی برای ایران محسوب میشود.
نتیجهگیری
جلوگیری از سفتهبازی و هدایت منابع به سمت بخشهای تولیدی، نیازمند اقدامات فوری و هماهنگ در حوزههای مالیاتی، قانونی و نهادی است. اعمال مالیاتهای هوشمند، تقویت نظارت بر بازارها و افزایش شفافیت اطلاعاتی، از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند به تدریج اقتصاد ایران را از چرخههای مخرب سفتهبازی خارج کرده و به سمت تولید و رشد پایدار سوق دهند. بدون این اصلاحات، فعالیتهای غیرمولد همچنان به عنوان عاملی بازدارنده در مسیر توسعه اقتصادی باقی خواهند ماند.